İnsanın Anlam Arayışı
Bir gün yol kenarında, uçsuz bucaksız bir ayçiçeği tarlasının önünde durup onları izlediğimi hatırlıyorum. Gökyüzü, günün en parlak saatlerini henüz geride bırakmaya başlamıştı. Binlerce sarı baş, sanki görünmeyen bir orkestra şefine itaat eder gibi aynı yöne dönmüştü yüzünü. Görünmeyen bir çağrıya kulak verir gibi, her biri milimetrik bir hesapla başlarını aynı tarafa çevirmişlerdi. Rüzgâr tarlanın içinden geçerken, o devasa sarı denizin içinde hafif bir hışırtı yükseliyor ve başlar aynı anda, ağırbaşlı bir zarafetle sallanıyordu. O an insanın aklına şu soru geliyor: Bir bitki bile ışığın nerede olduğunu biliyorsa, o hâlde insan karanlığa bakmaya neden devam eder?
Ayçiçeğinin bu davranışı aslında doğanın en basit derslerinden biridir. Bilim buna heliotropizm der; yani güneşe yönelim. Ayçiçeği gün boyunca güneşi takip eder; ışığın yönü değiştikçe o da yönünü değiştirir. Bu hareket yalnızca biyolojik bir refleks değildir. Aynı zamanda büyümenin yönle ilgili olduğunu gösteren sessiz bir hatırlatmadır. İnsan psikolojisi de buna şaşırtıcı derecede benzer. Zihnimiz çoğu zaman baktığımız şeyle şekillenir. Dikkatimizi nereye yöneltirsek düşüncelerimiz de o yönde ilerler. Sürekli eksiklere, korkulara ve karanlık ihtimallere odaklanan bir zihin, zamanla dünyanın tamamını bir labirent gibi algılamaya başlar. Oysa umut, merak ve anlam arayışına yönelen bir zihin, en kurak toprakta bile yeniden filizlenebilir. Felsefe de yüzyıllardır insanın bu yön arayışını konuşur. Ve der ki: İnsan yalnızca başına gelenlerle değil, onlara nasıl baktığıyla da şekillenir. Aynı hayat içinde iki insanın bambaşka dünyalar kurabilmesi biraz da bu yüzdendir. Çünkü insanın hayatını belirleyen yalnızca yaşadıkları değil, dikkatini nereye çevirdiğidir. Ayçiçeğinin bize hatırlattığı şey tam da budur. O, güneşin her zaman gökyüzünde olduğunu bilmez. Ama yine de ışığı aramaktan vazgeçmez. Akşam olur, karanlık çöker, tarlanın üzerini gece kaplar. Fakat sabah olduğunda yeniden doğan güneşe dönmeyi bilir.
Bizler ise modern hayatın gürültüsü içinde çoğu zaman yapay ışıklara kanıyoruz. Bugünün dünyasında dikkat, en çok yağmalanan hazinemiz haline geldi. Elimizdeki o sonsuz ekranlar, bizi sürekli bir uyarılma haline hapsediyor. Zihnimiz, bir bildirimden diğerine, bir görüntüden ötekine savrulurken, derinleşmeye vaktimiz kalmıyor. Özellikle hızı bir yaşam biçimi olarak benimseyen yeni nesiller için bu dijital gürültü, anlamın sesini duymayı her geçen gün biraz daha zorlaştırıyor. Dikkatin bu kadar parçalandığı bir yerde, insanın kendi içindeki o kadim ışığı bulması da haliyle gecikiyor. Çünkü biliyoruz ki anlam, hızın olduğu yerde değildir. Hayatın içinde durup bakmak gerekir. Ekranların o parıltılı ama soğuk dünyası bizi sahte bir ışığa döndürürken, asıl yolculuğumuz olan ‘kendimizi bulma’ sürecini sürekli erteliyoruz. Tıpkı bir ayçiçeğinin yapay bir feneri güneş sanıp ona dönmesi gibi, biz de dijital illüzyonların peşinde büyümemizi durduruyoruz. Gerçek “anlam” ışığı ise bu yapay uyaranlardan uzakta, bazen bir ayçiçeği tarlasının sessizliğinde, bazen de kendi içimizdeki o küçük ama sönmeyen umut parıltısında gizlidir. Sadece nereye bakabileceğini bilmek gerekir. İnsan hayatında zaman zaman yönünü kaybedebilir. Yanlış kararlar alabilir, karanlık düşüncelerin içinde uzun süre kalabilir. Ama insanın en büyük gücü yeniden yön belirleyebilmesidir. Çünkü insan yalnızca yaşayan bir varlık değil, aynı zamanda anlam arayan bir varlıktır. Belki de bu yüzden ayçiçeklerine bakmak insana tuhaf bir huzur verir. Onlarda yalnızca bir bitkiyi değil, hayatın küçük bir öğretisini görürüz. Çünkü hayat çoğu zaman bize şu gerçeği hatırlatır:
İnsan nereye bakarsa, hayatı da yavaş yavaş o yöne doğru şekillenir. İşte bu yüzden insanın yapması gereken tek şey, tıpkı bir ayçiçeği gibi başını kaldırıp yeniden ışığa dönmektir.
Asena Atar
Yücel Kültür Vakfı
Gönüllü Yazar